Nie wiadomo do końca, czemu Olga Tokarczuk zawdzięcza opinię o osobliwości swojej prozy, wiadomo jedynie, że opinii tej nie pozyskała dzięki środowisku krytyczno - literackiemu, które w momencie debiutu i nawet kilka lat po, wypowiadało się o jej twórczości dość oszczędnie, bez entuzjazmu. Zarzucano autorce schlebianie tradycyjnej formie powieści i lekkie ujęcie modnej problematyki. Wiele z tych opinii, miało charakter złośliwy, nawet obraźliwy, zwłaszcza w "FA - arcie". Jan Szaket na jego łamach postanowił, jak pisze "wziąć udział w nieustającym konkursie na najkrótszą recenzję świata: dobra wiadomość; sądząc po fabule ostatniej książki, Olga Tokarczuk nauczyła się mówić. A teraz zła wiadomość: niestety niewiele ma do powiedzenia" . Tomasz Mizerkiewicz po lekturze E.E. znalazł u Tokarczuk "wyłącznie myślowy banał w opakowaniu staroświeckiej powieści" , a Dariusz Nowacki nazwał Prawiek i inne czasy "banałem ekologicznym i innymi popierdami z mchu i paproci" .
Do środowiska krytyczno - literackiego dotarła jednak fama Tokarczuk, silnie kreowana przez media popularne z powodu swego "ostentacyjnego tradycjonalizmu" ,
a także poprzez silną presję czytelników. Popularność jej książek potwierdzona została także nagrodami, od Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek za E.E. i nominacją Prawieku i innych czasów oraz Domu dziennego, domu nocnego do nagrody Nike. Twórczość dolnośląskiej pisarki, nazwana została przez krytyków "prozą środka", i tym samym umieszczona, pomiędzy literaturą dla znawców a literaturą popularną. Dopiero
w momencie ukazania się Domu dziennego, domu nocnego, który nie jest już tradycyjny
w swojej sylwicznej budowie, pisarka zdobywa sobie małe uznanie recenzentów i staje się przedmiotem ich zainteresowania, desygnowana do rejestru piszących trzydziestolatków.
Krytycy zastanawiając się nad tym, co prozie Tokarczuk przyniosło takie powodzenie, wymienili kilka właściwości, które pozwoliły pisarce osiągnąć sukces i zapewnić sobie stałe miejsce w kanonie polskiej literatury. Jako jedną z pierwszych cech, wymienia się to, że Tokarczuk nie zamierza rewolucjonizować literatury, pisze tradycyjnie (do czasu Domu dziennego, domu nocnego), dając czytelnikowi porządnie i do końca opowiedzianą powieść. Wprowadzając do swojej prozy mit, który "ma moc zniesienia obojętności świata" , odpowiada na kryzys współczesnego świata, jego materializm i całkowite wyzwolenie ze znaczeń, i wartości. Ponownie zaczarowuje świat, pokazując,
że jest on życzliwy, "pod warunkiem stworzenia sobie mikrorzeczywistości, odgraniczonej od reszty świata" . "Chociaż otaczająca człowieka rzeczywistość została odarta z piękna
i przesiąknięta wulgaryzmami, to pisarka stara się odnaleźć >rajskość, tajemniczość,
i magiczność przedmiotów<" , jednocześnie pokazując, że dzisiaj większość ludzi jest
"wędrującymi wiecznie nomadami, każdy na swój sposób. Są to ludzie latawce" .
Tokarczuk daje nam prostą receptę - związanie się z miejscem własnego bytowania.
"Jeśli znajdziesz swoje miejsce będziesz nieśmiertelna" . Sama pisarka nie tylko,
że dołączyła do autorów "prozy korzennej", to także swoją osobą potwierdziła tą receptę, osiedlając się we wsi Krajanów pod Wałbrzychem. Teraz, kto "chciał odpowiedzieć
na pytanie, >kim jest?<, mógł powiedzieć >skąd jest<" . Kolejną rzeczą, charakterystyczną dla autorki i często wytykaną jej przez krytyków, jest gra z czytelnikiem poprzez proste, może zbyt encyklopedyczne odwołania do psychologii i antropologii.
Daje to czytającemu możliwość rozszyfrowywania tych odniesień, odgadywania ich. Gra okazuje się atrakcją książek Tokarczuk, zaproszeniem do zabawy, sprawdzaniem siebie. Mimo wszystko dla recenzentów jest to gra zbyt łatwa, schlebiająca gustom masowego odbiorcy, traktowana przez nich jako rodzaj "jarmarcznej" rozrywki.
|
